Al sinds Darwin wordt er gespeculeerd in hoeverre dieren emoties hebben zoals mensen. Hoewel inmiddels duidelijk is dat zoogdieren emoties kunnen uitdrukken, is het de vraag of insecten dat ook doen. Dit onderzoek zou daar voor het eerst wel op wijzen.

De onderzoekers boden aardhommels verschillende drankjes aan: water, suikerwater, zout water en water met kinine, dat bitter smaakt.

Op slowmotionbeelden is te zien dat de eerste twee diertjes ook toen ze klaar waren met drinken hun tong tevreden bleven uitsteken, terwijl ze bij de laatste twee schudden met hun hoofd en blijkbaar walgend hun monden schoonvegen:
“Als een rat iets zout eet dat die niet lekker vindt, veegt hij zijn mond af en zijn snorharen. Zoiets zien we ook bij bijen”, zegt onderzoeker Andrew Barron. “De reacties van bijen met hun mond tonen dus aan of ze iets wel of niet lekker vinden. Dat zegt ons dat insecten een innerlijk leven hebben.”

Zulke reacties tonen volgens hem aan dat bijen meer zijn dat “reflex-machientjes”. Ze hebben blijkbaar wel degelijk een mening over hun omgeving. Barron wil nog niet zo ver gaan om van emoties te spreken, “maar we kunnen wel zeggen dat hun reacties wijzen op een subjectieve psychologische staat”.

“In vergelijking tot onze hersenen zijn die van een bij miniem, met een gewicht van minder dan een milligram. Maar toch suggereert ons bewijs dat zo’n bijenbrein een vorm van geestelijk leven heeft.”

Verhitte bijen
De onderzoekers zeggen zorgvuldig andere verklaringen te hebben uitgesloten. Zo is het gedrag niet simpelweg het symptoom van een chemische reactie op de stoffen. Dorstige of verzadigde bijen bleken namelijk anders op stofjes te reageren.

Zo verhitten de onderzoekers de bijen tot 40 graden, waarmee ze nabootsten hoe uitgedroogd zo’n dier zich moet voelen op een drukke, warme dag. Ineens was een slokje zout water bijzonder welkom, zoals een hardloper een glas met bitterzoute elektrolyten niet afslaat.

“In plaats van met haar hoofd te schudden en de mond te vegen, dronk ze met graagte en liet haar tong zien”, vat Barron het effect samen. “Het was dus blijkbaar niet een automatische reactie op suiker of zout.”

Morele implicaties
Barron geeft toe dat er verder onderzoek nodig is, maar deze experimenten tonen volgens hem in ieder geval aan dat er nog meer te ontdekken valt.

Zijn collega Fei Peng denkt dat het onderzoek kan veranderen hoe we naar de dieren kijken. “Veel mensen willen best toegeven dat insecten kunnen voelen, leren en beslissingen nemen, maar voelen zich ongemakkelijk bij het idee dat ze iets fijn of vervelend kunnen vinden. Wij zetten vraagtekens bij die intuïtie.”

Voor Barron heeft dat ook consequenties in het dagelijks leven. “Wat hersenen betreft is er geen wezenlijk verschil tussen een bij of een vlieg. Dat betekent dat we moeten nadenken over hoe we reageren op insecten en hoe we ze behandelen.”

Een vragenlijst over agressie in het verkeer werd door 600 rijopleiders ingevuld. Meer dan 500 zeggen dat ze wekelijks of zelfs dagelijks agressie ervaren tijdens de rijles.

Ruim twee derde van de instructeurs heeft het gevoel dat de agressie tegen lesauto’s de laatste jaren is toegenomen.

Bij bumperkleven kan een leerling uit angst remmen.

“Vroeger leken mensen er rekening mee te houden als je een L op het dak had”, stelt een van de instructeurs. “Tegenwoordig is het een reden om er snel voorbij te gaan en nog even af te snijden.”

En dat niet alleen: jongeren die leren autorijden krijgen te maken met onnodig toeteren, bumperkleven, agressieve handgebaren, scheldpartijen en in het uiterste geval zelfs geweld.

“Bumperkleven gebeurt vaak, en toeteren”, vertelt de 18-jarige Sara. Ze volgt nu twee maanden rijles en gaat over een maand op voor haar praktijkexamen. “Je gaat toch altijd wel een beetje twijfelen aan jezelf of je iets verkeerd doet.”

Ze snapt wel dat mensen met haast liever niet achter een lesauto rijden. “Maar het is toch altijd een beetje vervelend. Ze halen de lesauto in op momenten dat het eigenlijk niet kan, of gooien hun auto er snel voor terwijl ik op een voorrangsweg rij.”

Door dit soort acties voelt Sara zich opgejaagd. “En daardoor ga ik het juist verkeerd doen.”

‘Geef mensen de kans om te leren’

“Je weet dat niemand graag achter een leswagen zit”, schrijft een rijleraar. “Maar mensen hebben geen geduld meer. De gevaren van hun eigen capriolen zien ze niet in. Bij bumperkleven is de kans groot dat een leerling uit angst remt. En daar kan ik als instructeur op dat moment niets tegen doen.”

Veilig Verkeer Nederland (VVN) vindt de ervaringen van de instructeurs zorgelijk. “Het begrip voor andere weggebruikers is aan het wegvallen”, zegt de organisatie die zich inzet voor verkeersveiligheid. “We zijn op de weg nog vooral met onszelf bezig.”

VVN vindt dat mensen de kans moeten krijgen om het rijden in de praktijk te leren. “Respecteer dat, heb daar geduld mee. Je kan niet verwachten dat mensen meteen wegscheuren. Het is niet voor niets dat ze herkenbaar rondrijden als lesauto.”

Verkeerspsycholoog Dirkje van der Ven denkt dat agressief rijgedrag meerdere oorzaken heeft. “Het wordt steeds drukker op de weg, dus mensen moeten hun eigen rijgedrag vaker op elkaar aanpassen. Daarnaast gaan mensen steeds vaker gehaast op pad en hebben ze steeds minder geduld op de weg.”

Een simpele oplossing is er volgens de verkeerspsycholoog en VVN niet. De organisatie zelf pleit voor een combinatie van meer en betere voorlichting, strengere handhaving en slimmere inrichting van de weg. “Zo worden agressieve weggebruikers op meerdere manieren aangepakt”, stelt VNN. “Het begint echt bij het verbeteren van menselijk gedrag. Iedereen wil veilig thuiskomen en daar moeten we samen voor zorgen.”

In het programma “Wie is de Mol?” moeten kandidaten op zoek naar degene die is aangewezen als de mol, de verrader in hun midden. Met opdrachten kunnen de kandidaten geld verdienen, maar de mol probeert die opdrachten juist te saboteren. Wie de meeste vragen goed heeft over de mol, is de winnaar.

Nathan Rutjes onthulde zijn rol met een harde schreeuw, gevolgd door: “Ja, ik ben de mol!” Zijn 13-jarige zoon Lavezzi Rutjes, een groot fan van “Wie is de Mol?”, reageerde in de studio vol ongeloof. Hij presenteert sinds zijn zevende Mollenstreken, een kinderprogramma waarin hij doorpraat over Wie is de Mol?

Omdat het tv-programma dit jaar een jubileum vierde, deden tien oud-deelnemers mee: vijf oud-kandidaten en vijf oud-mollen. Van de drie finalisten was alleen Merel Westrik een oud-mol. Ook winnaars van eerdere seizoenen en presentatoren uit vorige seizoenen kregen een rol in de jubileumeditie.

Hoofdverdachte
In de “Wie is de Mol?”-app konden volgers aangeven wie volgens hen de mol was. Ruim één miljoen mensen deden dat dit jaar. Voorafgaand aan de ontknoping werd Loes Haverkort verdacht door 23 procent van de app-spelers, Merel Westrik door 28 procent en Nathan Rutjes door 49 procent.